Diyarbakır Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği; 1956 yılında Emin KAYA tarafından “Esnaf ve Sanatkarlar Derneği” olarak kurulmuştur.

     Cumhuriyetin kurulması ile birlikte esnaf-sanatkârlar kesiminin günümüz modern örgütlenmesinin başlangıcı olan 5373 sayılı Esnaf Dernekleri ve Esnaf Birlikleri Kanunu çıkarılarak esnaf ve sanatkarlarımızın bağımsız ilk örgütlenmeleri sağlanmış, 1964 yılında yürürlüğe konulan 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanunu ile de esnaf-sanatkârlar teşkilatı sağlıklı bir yapıya kavuşmuştur.

      1991 yılında 507 sayılı Kanunda değişiklik yapan 3741 sayılı Kanun ile Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu ve tüm alt teşkilatı önemli bir revizyona uğramış, esnaf dernekleri “Oda” statüsüne kavuşmuş, 02.05.1983 tarihli Kanun Hükmünde Kararnamenin değişik 62/32 maddesi ile, Esnaf ve sanatkarların sicillerinin, sağlıklı ve güvenli bir şekilde tutulması ve yayınlanması amacı ile her il merkezinde ticaret davalarına bakan Asliyle Hukuk Mahkemeleri nezdinde o ili kapsamak ve il sınırları içinde çalışmak üzere, ilde bulunan Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği bünyesinde, 01.01.1984 tarihinden itibaren bir "Esnaf ve Sanatkar Sicili" kurularak esnaf ve sanatkarlar teşkilatı kurumsal bir yapıya sahip olmuştur.
507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu, yapılan önemli değişiklikler ile yerini, 21 Haziran 2005 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “5362 Sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu”na bırakmıştır.